Ev, sofra ve sade yaşam üzerine Bültene katıl →
Kitap & Film · Kitap

Yeni Başlayanlar İçin Klasik Kitap Önerileri

Klasiklere nereden başlayacağını bilemeyenler için kısa ve akıcı kitaplar, Rus ve Türk klasikleri, örnek bir okuma planı ve çeviri seçimi üzerine notlar.

Rafta yan yana dizilmiş ince klasik kitaplar, yanında bir bitki ve bir fincan çay İlk klasik için ince bir kitap..
İçindekiler
  1. Klasik kitap nedir, hepsi zor mu?
  2. Klasiklere başlamak için kısa kitaplar
  3. Sonraki adım: okunması gereken dünya klasikleri
  4. Karakter ve toplum romanları
  5. Distopya sevenler için
  6. Rus klasiklerine nereden başlanır?
  7. Türk klasik kitap önerileri
  8. Biraz bekleyebilecek büyük klasikler
  9. Klasikler hangi sırayla okunmalı?
  10. Çeviri ve baskı seçerken nelere bakılır?
  11. Klasik okurken sıkılmamak için
  12. Sıkça sorulan sorular
  13. Klasiklere hangi kitapla başlanır?
  14. En iyi 10 klasik kitap hangileri?
  15. Klasik kitaplar sıkıcı mı?
  16. Kısaltılmış ya da sadeleştirilmiş baskı okumak yanlış mı?
  17. Önce dünya klasikleri mi, Türk klasikleri mi okunmalı?

Klasiklere yeni başlayan biri için en iyi ilk kitap genellikle kısa ve olay örgüsü güçlü olandır. Kafka'nın Dönüşüm'ü, Steinbeck'in Fareler ve İnsanlar'ı ya da Zweig'ın Satranç'ı birkaç oturuşta biter ve klasik okumanın neye benzediğini yormadan gösterir. Bu yüzden aşağıdaki klasik kitap önerileri ince ve akıcı kitaplarla açılıyor. Orta uzunlukta dünya klasikleri, Rus ve Türk edebiyatı onlardan sonra geliyor.

Her kitabın yanında neden kolay okunduğunu da yazdık. Sonraya kalabilecek büyük klasikler ve çeviri seçimi yazının ikinci yarısında.

Klasik kitap nedir, hepsi zor mu?

Klasik, yazıldığı günden bu yana uzun zaman geçtiği hâlde okunmaya devam eden ve türünün örneği sayılan eserdir. Bu tanım bir zorluk derecesi söylemez. Küçük Prens ile Don Kişot aynı rafta durur ama biri bir akşamda biter, öteki haftalar sürebilir.

Bir klasiğin yeni okura ne kadar zor geleceğini çoğu zaman üç şey belirler:

  • Uzunluk: Yüz sayfalık bir novella ile iki ciltlik bir roman aynı sabrı istemez.
  • Dönemin dili ve çeviri: Eski bir çeviri ya da ağır bir dönem dili, hikâye sade olsa bile okumayı yavaşlatır.
  • Anlatım biçimi: Düz bir anlatı kolay takip edilir. Uzun iç monologlar ve sık zaman atlamaları ise alışkanlık ister.

Aşağıdaki öneriler bu üç ölçüte göre sıralandı: önce kısa ve düz anlatılı kitaplar, sonra daha uzun ve çok karakterli olanlar.

Klasiklere başlamak için kısa kitaplar

Klasiklere başlamak için on kısa kitabın sırtları rafta
Birkaç oturuşta bitebilen on kısa klasik

Sayfa sayısı baskıdan baskıya değiştiği için tabloya rakam yazmadık.

KitapYazarİlk yayınNeden iyi bir başlangıç
DönüşümFranz Kafka1915Olay ilk cümlede başlar; tek mekân, az karakter vardır.
Fareler ve İnsanlarJohn Steinbeck1937Diyalog ağırlıklıdır, sahne sahne ilerler; bir oyun gibi okunur.
SatrançStefan Zweig1942Tek bir gerilim hattı vardır, uzun betimlemelere girmez.
Hayvan ÇiftliğiGeorge Orwell1945Masal biçiminde yazılmıştır; alegoriyi fark etmek için tarih bilgisi şart değildir.
Yaşlı Adam ve DenizErnest Hemingway1952Kısa cümleler ve yalın bir dil kullanır.
İvan İlyiç'in ÖlümüLev Tolstoy1886Tolstoy'u kalın romanlarından önce tanımanın kısa yoludur.
YabancıAlbert Camus1942Mesafeli ama sade anlatımıyla felsefi romana kolay bir giriştir.
Dr. Jekyll ile Bay HydeRobert Louis Stevenson1886Gizem ve gerilim sevenleri hemen içine çeker.
Kırmızı PazartesiGabriel García Márquez1981Cinayet baştan bellidir; merak "nasıl oldu" sorusu üzerinden sürer.
Bir İdam Mahkûmunun Son GünüVictor Hugo1829Hugo'yu Sefiller'den önce tanımak için uygun bir başlangıçtır.

Tek bir kitapla başlamak istiyorsanız Dönüşüm ya da Fareler ve İnsanlar'ı seçebilirsiniz. İkisi de kısa ama bittikten sonra uzun süre akılda kalıyor.

Sonraki adım: okunması gereken dünya klasikleri

Kısa kitaplarla okuma alışkanlığı oturduysa orta uzunlukta ama sürükleyici romanlara geçebilirsiniz. Bu gruptakiler okunması gereken dünya klasikleri listelerinde sık geçen ve yeni okuru fazla yormayan romanlar.

Karakter ve toplum romanları

  • Gurur ve Önyargı (Jane Austen, 1813): Esprili diyaloglarla ilerleyen bir aile ve evlilik hikâyesidir. Türkçede Aşk ve Gurur adıyla yapılmış baskılar da var.
  • Dorian Gray'in Portresi (Oscar Wilde, 1890): Kısa bölümleri ve keskin cümleleriyle hızlı okunur.
  • Martin Eden (Jack London, 1909): Yazar olmak isteyen bir denizcinin hikâyesidir. Kendini kitaplarla yetiştiren bir karakter, okumaya yeni başlayan birine yakın gelebilir.
  • Muhteşem Gatsby (F. Scott Fitzgerald, 1925): Kısa sayılabilecek bir roman; 1920'lerin Amerika'sını tek bir yazın içinde anlatır.
  • Bülbülü Öldürmek (Harper Lee, 1960): Çocuk bir anlatıcının gözünden adalet ve ön yargı üzerine bir romandır. Dili sade, anlattıkları ağırdır.

Distopya sevenler için

  • Cesur Yeni Dünya (Aldous Huxley, 1932)
  • 1984 (George Orwell, 1949)
  • Fahrenheit 451 (Ray Bradbury, 1953)

Üçünü art arda okumak keyifli olur. Fahrenheit 451 diğer ikisinden kısa; distopyaya oradan da başlayabilirsiniz.

Rus klasiklerine nereden başlanır?

Rus klasikleri çoğu zaman "ağır" diye bilinir. Bunun iki nedeni vardır: büyük romanlar gerçekten uzundur ve karakter isimleri ilk anda karışık gelir. Oysa aynı yazarların kısa eserleri oldukça akıcıdır.

Rus klasikleri: soldaki kısa eserlerden sağdaki büyük romanlara geçiş
Önce kısa metinler, sonra büyük romanlar

Başlangıç için şu kitaplar uygun:

  • Palto (Nikolay Gogol, 1842): Kısa bir öykü; Rus edebiyatındaki "küçük memur" karakterini en kısa yoldan tanıtır.
  • Beyaz Geceler (Fyodor Dostoyevski, 1848): Dostoyevski'nin en kısa ve en hafif okunan eserlerinden biri.
  • Altıncı Koğuş (Anton Çehov, 1892): Çehov'un uzun öykülerinden biri; sade anlatımıyla yazarı tanımak için uygun.
  • İvan İlyiç'in Ölümü (Lev Tolstoy, 1886): Kısa ama etkisi uzun süren bir metin.
  • Genç Bir Doktorun Anıları (Mihail Bulgakov): 1920'lerde yazılmış, birbirine bağlı öykülerden oluşur ve kolay okunur.

Bunlardan sonra Babalar ve Oğullar (Ivan Turgenyev, 1862) ile Suç ve Ceza (Dostoyevski, 1866) iyi bir ara durak olur. Karamazov Kardeşler ile Savaş ve Barış'ı birkaç Rus klasiğinden sonraya bırakmak daha rahat olur.

Rus romanlarında aynı karakter bazen adı ve baba adıyla, bazen soyadıyla, bazen de kısaltılmış bir adla anılır. Suç ve Ceza'nın kahramanı Rodion Romanoviç Raskolnikov, metinde "Rodya" diye de geçer. Okurken kısa bir karakter listesi tutarsanız bu karışıklık çabuk geçer.

Türk klasik kitap önerileri

Rafta dizili Türk klasikleri: Çalıkuşu, Yaban, Semaver, Kürk Mantolu Madonna ve diğerleri
Çeviri sorunu olmadan klasiklere giriş

Türk klasiklerinde çeviri sorunu yok. Yalnızca bazı eski metinlerde dönemin kelimeleri okumayı biraz yavaşlatabilir.

  • Çalıkuşu (Reşat Nuri Güntekin, 1922): Sürükleyici olay örgüsü ve canlı anlatıcısıyla kolay okunur.
  • Yaban (Yakup Kadri Karaosmanoğlu, 1932): Kurtuluş Savaşı yıllarında bir köyde geçer; kısa ve yoğun bir romandır.
  • Semaver (Sait Faik Abasıyanık, 1936): Öykü kitabıdır. Kısa metinlerle başlamak isteyenler için uygundur.
  • Kürk Mantolu Madonna (Sabahattin Ali, 1943): İnce ve akıcı bir aşk romanı; yeni okurlara sık önerilen kitaplardan biri.
  • İnce Memed (Yaşar Kemal, 1955): Serinin ilk cildi tek başına okunabilir. Macera romanı gibi akar.
  • Aylak Adam (Yusuf Atılgan, 1959): Modern Türk romanına kısa bir giriş.
  • Saatleri Ayarlama Enstitüsü (Ahmet Hamdi Tanpınar, 1961): İronik ve eğlenceli bir roman. Tanpınar'a Huzur'dan önce bu kitapla başlamak daha kolaydır.

Bazı eserlerin günümüz Türkçesine sadeleştirilmiş baskıları da var. Bu bilgi genellikle künyede yazar; orijinal dili mi sadeleştirilmiş metni mi istediğinizi kitabı almadan önce oradan kontrol edebilirsiniz.

Biraz bekleyebilecek büyük klasikler

Bu kitaplar biraz alışkanlık ister. Birkaç kısa klasikten sonra okumak çok daha kolay olur.

KitapNeden sonraya kalabilirÖnce okunabilecek kitap
Savaş ve Barış (Tolstoy)Çok sayıda karakter ve uzun tarih bölümleriİvan İlyiç'in Ölümü
Karamazov Kardeşler (Dostoyevski)Uzun felsefi tartışmalarBeyaz Geceler, Suç ve Ceza
Sefiller (Hugo)Ana hikâyeden ayrılan uzun bölümlerBir İdam Mahkûmunun Son Günü
Moby Dick (Melville)Balina avcılığı üzerine uzun ara bölümlerYaşlı Adam ve Deniz
Yüzyıllık Yalnızlık (Márquez)Aynı adları taşıyan birçok kuşakKırmızı Pazartesi
Huzur (Tanpınar)Yoğun iç monologlar ve ağır bir dilSaatleri Ayarlama Enstitüsü

Aynı yazarın ya da aynı temanın kısa bir örneğiyle başlarsanız, büyük kitaba geldiğinizde üsluba alışmış olursunuz.

Klasikler hangi sırayla okunmalı?

Kesin bir sıra yok. Okur forumlarında Fransız edebiyatıyla, İngiliz edebiyatıyla ya da önce Türk klasikleriyle başlamayı öneren farklı görüşler bulabilirsiniz. Yeni başlayan biri için kitabın uzunluğuna ve anlatımına bakmak, hangi ülkeden geldiğine bakmaktan daha kullanışlı.

Yeni başlayanlar için üç aşamalı klasik okuma planı: ısınma, orta ve uzun
Yeni başlayanlar için üç aşamalı örnek okuma planı

Örnek bir plan şöyle olabilir:

AşamaKitaplarHedef
IsınmaDönüşüm, Fareler ve İnsanlar, Kürk Mantolu MadonnaKısa ve akıcı metinlerle okuma alışkanlığı kazanmak
OrtaBeyaz Geceler, Gurur ve Önyargı, Martin Eden, Saatleri Ayarlama EnstitüsüFarklı dönem ve üsluplarla tanışmak
UzunSuç ve Ceza, Anna Karenina, SefillerUzun romanlara geçmek

Bir kitabı sevdiyseniz aynı yazarın başka bir eserine geçebilirsiniz. Üslubunu tanıdığınız bir yazarla devam etmek, yeni birine başlamaktan kolaydır.

Çeviri ve baskı seçerken nelere bakılır?

Dünya klasiklerinin çoğunun Türkçede birden fazla çevirisi var. Aynı roman bir çeviride akıcı, ötekinde ağır gelebilir.

  • Çevirmen ve kaynak dil: Künyede çevirmen adının yanında "Rusça aslından" ya da "Fransızca aslından" gibi bir ibare olup olmadığına bakın. Bazı eski çeviriler aracı bir dil üzerinden yapılmıştır.
  • Tam metin mi, kısaltılmış mı: Kapakta "gençler için", "kısaltılmış" ya da "uyarlama" gibi ifadeler varsa metin özgün kitabın tamamı olmayabilir.
  • Önsöz ve notlar: Önsözler kitabın sonunu ele verebilir. Önsözü kitabı bitirdikten sonra okuyabilirsiniz.
  • İlk sayfa karşılaştırması: Kitapçıda ya da yayınevinin önizlemesinde iki farklı çevirinin ilk paragrafını yan yana okumak, hangisinin size daha akıcı geldiğini hızlıca gösterir.

Türkiye'de birçok yayınevinin klasikler dizisi var; İş Bankası Kültür Yayınları'nın Hasan Ali Yücel Klasikler Dizisi bunlardan biri. Dizi seçerken de aynı ölçütler geçerlidir: çevirmen, kaynak dil ve metnin tam olup olmadığı.

Klasik okurken sıkılmamak için

Hızlı okumak zorunda değilsiniz. Günde yirmi otuz sayfa, orta uzunlukta bir romanı birkaç haftada bitirmeye yeter.

Bir kitap ilerlemiyorsa bırakmak da bir seçenek. Kütüphaneci Nancy Pearl'ün önerdiği "elli sayfa kuralı" burada pratik bir ölçü: elli sayfa sonunda hâlâ ilgi uyanmadıysa kitabı başka bir zamana bırakabilirsiniz. Aynı kitap birkaç yıl sonra bambaşka okunabilir.

Uzun romanlarda sesli kitap da yardımcı olur: yolda dinleyip evde kâğıttan devam edebilirsiniz. Film ya da dizi uyarlamasını izlemek istiyorsanız kitabı bitirmeyi beklemek, karakterleri önce kendi kafanızda kurmanıza fırsat bırakır.

Yazarın hayatına ve kitabın yazıldığı döneme dair kısa bir okuma da yardımcı olur. Örneğin Hayvan Çiftliği'ni okurken 1940'ların siyasi atmosferini bilmek, kitabın göndermelerini fark etmeyi kolaylaştırır.

Klasiklerin arasına daha hafif bir roman sıkıştırmak isterseniz sonbahar akşamlarına sıcak roman önerilerimize ve eylül okuma listemize de bakabilirsiniz.

Sıkça sorulan sorular

Klasiklere hangi kitapla başlanır?

Kısa ve olay örgüsü güçlü bir kitapla başlamak en kolayıdır. Dönüşüm, Fareler ve İnsanlar, Satranç ve Kürk Mantolu Madonna yeni okurlar için sık önerilen ve birkaç oturuşta bitebilen kitaplardır.

En iyi 10 klasik kitap hangileri?

Herkesin üzerinde anlaştığı tek bir liste yok; seçim, listeyi hazırlayanın ölçütüne göre değişir. Yeni başlayan biri için bu yazıdaki "Klasiklere başlamak için kısa kitaplar" tablosundaki on kitabı ilk on olarak kullanabilirsiniz.

Klasik kitaplar sıkıcı mı?

Sıkıcı gelen klasiklerin çoğu ya ağır bir çeviriyle ya da okurun henüz hazır olmadığı uzun bir romanla okunmuştur. Kısa ve akıcı bir kitapla, iyi bir çeviriyle başlamak bu izlenimi çoğu zaman değiştirir.

Kısaltılmış ya da sadeleştirilmiş baskı okumak yanlış mı?

Yanlış değil ama tam metnin yerini de tutmaz. Kısaltılmış baskılar hikâyeyi tanıtır; yazarın üslubunu ve ayrıntılarını ise çoğu zaman dışarıda bırakır. Kitabı gerçekten tanımak istiyorsanız tam metni tercih etmek daha iyi olur.

Önce dünya klasikleri mi, Türk klasikleri mi okunmalı?

Belli bir sırası yok. Türk klasiklerinde çeviri sorunu olmadığı için başlamak daha kolay; dünya klasikleri ise başka edebiyatları tanıtır. İki listeden birer kısa kitapla dönüşümlü de ilerleyebilirsiniz.

haftada bir mektup

Yeni yazılar e-postanıza gelsin

Yeni tarifler, düzen önerileri ve mevsimin güzellikleri; ayda birkaç kez, sade bir e-postayla.

Teşekkürler! Bir sonraki yazıda görüşmek üzere 🤍